باب التوكّل قال اللّه تعالى : وَ عَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ « 1 » . [ معناه ] التوكّل كلة الأمر كلّه إلى مالكه ، و التعويل على وكالته ، و هو من أصعب منازل العامّة عليهم ، و أوهن « 2 » السبل عند الخاصّة ؛ لأنّ الحقّ تعالى قد و كلّ الامور كلّها إلى نفسه و أيأس « 3 » العالم من ملك شيء منها . به درستى كه هست توكّل دشوارترين منازل عامّه . چرا كه ايشان بتحقيق « 4 » كه محتجب شده‌اند به اسباب ، از براى محبّت ايشان نفوس خود را ، و موافقات او را از مشتهيات ؛ پس متعلّق شده‌اند به چيزى كه حاصل مىشود به او از اسباب و اموال ؛ چرا كه مال مادّهء شهوات است ؛ پس ميل مىكنند به سوى او ؛ پس ايشان مىترسند از تلف نفوس يا ترك مىكنند اسباب را ؛ پس اعتماد نمىكنند بر خداى تعالى ، معلّلين‌اند به عقول خودشان كه آميخته است به وهم آنكه خداى تعالى عطا كرده است به ما عقل و قوّت و قدرت را ؛ پس قوىّ نيست ايمان ايشان آنكه معارضه كند اوهام ايشان را ، و نمىدانند آنكه امر نيست به دست ايشان ، و تأثيرى نيست از براى قدرتهاى ايشان ؛ پس مىپندارند كه حق‌ّتعالى واگذاشته است امر را به سوى ايشان . پس از اين جهت است كه هست دشوارتر بر ايشان . و امّا « خاصّه » : پس به درستى كه ايشان بتحقيق « 5 » كه دانسته‌اند از روى يقين آنكه كلّ امر از براى خداى تعالى است و به درستى كه اشرف ناس و اكمل ايشان خطاب كرده است به قول خداى تعالى كه : لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ « 6 » پس چگونه مىباشد زبون‌ترين و ضعيف‌تر ايشان ؟ ! و هرگاه نبوده باشد امور ايشان به دست

--> ( 1 ) . مائده / 23 . ( 2 ) . ك : أوهى . ( 3 ) . اصل : ايئس ؛ در بعضى از نسخه‌هاى « ك » : آيس . ( 4 ) . اصل : تحقيق . ( 5 ) . همان . ( 6 ) . آل عمران / 128 .